homesitemapcontactA+

Meer inspraak in medicijnontwikkeling

Patiënten moeten meer inspraak krijgen in de medicijnontwikkeling. Dat maakt het onderzoek gerichter, sneller en goedkoper. De invloedrijke Raad RVS bereidt een advies voor.

De Nierstichting is al een tijd bezig om fabrikanten een kleine, draagbare kunstnier te laten ontwikkelen. Met een kunstnier hoeven nierpatiënten niet meer in het ziekenhuis te dialyseren. „Een mooi initiatief, waarbij de patiënten bepalen wat er nodig is”,  aldus Bas Leerink van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS).

Op een vergelijkbare manier moeten patiënten de ontwikkeling van geneesmiddelen bepalen. Zodat ze de geneesmiddelen krijgen die ze echt nodig hebben en de uitgaven beperkt worden. Minister Schippers (VWS) heeft de RVS om advies gevraagd.

Belangrijkste Punt

Belangrijkste punt in dit Advies wordt hoe patiënten de ontwikkeling van medicijnen door wetenschappers en fabrikanten doelmatiger kunnen maken, zegt Leerink.. Iedereen die goede ideeën heeft voor de oplossing van het probleem van dure medicijnen is welkom dat aan ons te vertellen.”

De leden van de raad hebben het afgelopen jaar met tal van partijen gesproken. Er moet iets veranderen. Nadat een middel is getest op proefdieren volgt een test bij mensen, een ‘klinische studie’. Daarbij is de faalkans 90 procent. Dit onderdeel is het duurste  en 9 van de 10 middelen redden het niet.

Raad voor Volksgezondheid en Samenleving

In 2006 adviseerde de voorganger van de RVS om bij de vergoeding van geneesmiddelen te kijken hoeveel een gezond gewonnen levensjaar (een ‘QALY’) mag kosten. De ‘QALY’ is in Nederland nooit norm geworden. Is het inmiddels  mogelijk om medicijnen op een andere manier te onderzoeken? „Ja, onder meer door digitalisering. Vroeger moest het patiëntendossier worden overgezet naar een database. Tegenwoordig is dat er al. Plus dat  patiëntenorganisaties vaak ervaringen van patiënten bewaren.”

Minder bewijs

Dat heeft toch veel minder bewijskracht dan een klinische studie? „Zeker en niet elk empirisch onderzoek bewijst dat een middel ook echt beter werkt dan een placebo. Maar het is toch interessant om te kijken of het de moeite waard is om zo’n duur klinisch onderzoek te beginnen.”

Wat kunnen patiënten verder doen bij de medicijnontwikkeling? „Bepalen wat er wordt onderzocht. Er wordt nog teveel voor patiënten gedacht, ook door de industrie die heel erg is gericht op dokters en wetenschappers. Het zou goed zijn als veel duidelijker de echte vraag en de echte behoeften van de patiënten tot uitdrukking komen. Via het web is de kracht van de patiënt toegenomen en blijft toenemen. Die moeten we gebruiken.”

Platform Patients like me

“Neem de verlammingsziekte ALS. Daar is geen medicatie voor: de  ziekte is progressief en je gaat er op een gegeven moment  dood aan. In 2004 is in de VS het platform Patients Like Me (PLM) opgericht door twee broers van een man met ALS. Zij dachten: samen met meer dan 10.000 patiënten weten we  meer  dan de meeste wetenschappers. PLM heeft aangetoond dat je in één jaar tijd net zoveel  informatie boven tafel krijgt als klinisch onderzoek in tien jaar. Dit > soort informatie kunnen we delen op platforms.”

Wat betekent dat voor Nederland?

“Nederland is relatief klein, dus de platforms worden niet zo groot als in de VS. Maar Nederland heeft een goed ontwikkeld zorgstelsel en er zijn patiëntenverenigingen die dit kunnen promoten en groot maken.”

Die verenigingen zitten nu toch vaak dicht op de industrie? “Klopt, maar deze nieuwe aanpak maakt ze juist sterker en onafhankelijker. Als ze echt invloed krijgen op wat we gaan  ontwikkelen dan wordt het deelnemen in een patiëntennetwerk veel  interessanter.” Sommige fabrikanten willen helemaal niet horen dat de helft van de patiënten geen baat heeft bij hun chemokuur. Hoe beïnvloedt de patiëntenvraag het medicijnenonderzoek dan?

„Kankerpatiënten hebben vaak al zelf een conclusie getrokken over hun leven en weten wat ze willen: geen pijn, en een aantal dingen kunnen  blijven doen. Onderzoek is vooral gericht op het ontwikkelen van medicijnen die kanker moeten genezen. Als die medicijnen er zijn, willen patiënten wel weten hoe groot de kans is dat ze profiteren van  een doorgaans zeer belastende chemotherapie. Daar zijn nu testen voor,  maar die zijn wel pas na vele jaren van onderzoek gekomen.

“Als patiëntengroepen echt data gaan verzamelen, kan dit soort ontwikkelingen sneller gaan. Alleen al doordat patiënten hun behoefte  krachtiger naar voren brengen, zal het oderzoeksgeld anders worden besteed – dus meer aan testen. Dat wringt wel met andere belangen,  want sommige fabrikanten willen helemaal niet horen dat de helft van  de patiënten geen baat heeft bij hun chemo.”

Hoe doorbreek je die tegenkrachten?

“Door als samenleving te zeggen: wij willen dit graag. Zo steekt de  overheid geld in het topinstituut OncoXL, dat sneller kankermedicijnen  op de markt wil brengen. Een voorwaarde voor de subsidie zou kunnen zijn: we willen dat jullie heel duidelijk de wensen van de patiënten  laten meewegen in jullie onderzoeksplan. Als dat gebeurt, stimuleert  dit ook patiëntenverenigingen enorm.”

Willen patiënten niet altijd koste wat kost een medicijn? “Nee, dat zien wij niet zo. Meer aandacht voor de uitkomsten die voor  patiënten van belang zijn, resulteert er juist in dat er vaak niet  gekozen wordt voor doorbehandelen. Een goed voorbeeld is reuma. Registratie en uitkomstmetingen hebben geleid tot minder gebruik van  ontstekingsremmers. Patiënten en patiëntenorganisaties zijn zich  bewust van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.”

Auteur: Karel Berkhout

Bron: NRC maart 2017; Reacties via geneesmiddelen@nrc.nl

Klik op een tabblad om aan te geven hoe u wilt reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *