Studeren als je gehandicapt bent

Een leven lang leren. Dat is het motto van de Open Universiteit Nederland (OU). Toegankelijk onderwijs voor iedereen. Maar hoe gemakkelijk is dat als je ziek bent. Zijn er bij de OU dan ook mogelijkheden? Iemand die daar alles vanaf weet is Ignace Laval. Hij is verbonden aan het onderwijs service centrum van de OU  en reist het hele land af om mensen met een beperking, ziekte of handicap op de mogelijkheden van studeren aan de OU te wijzen.

Door: Reni de Boer

De belangrijkste taak van Ignace Laval is bekendheid te geven aan de mogelijkheden die de OU biedt aan studenten met een beperking, ziekte of handicap. Door heel Nederland geeft hij presentaties en legt hij contact met verschillende organisaties. Ignace is van huis uit pianostemmer. Zijn vrouw heeft een visuele beperking. Ze kwamen erachter dat de enige toelatingseis van de OU is dat je achttien jaar of ouder moet zijn. Uit eigen ervaring weten ze wat dat kan betekenen voor mensen met een beperking. “Je hebt hierdoor de mogelijkheid om verder te studeren op universitair niveau, in plaats van het volgen van cursussen.”

Laval ging er vanuit dat maar weinig mensen op hoogte waren van deze mogelijkheid en besloot bij de OU te gaan werken. “Er wordt veel menselijk kapitaal onbenut gelaten. Mensen met een beperking hebben zoveel capaciteiten, maar door maatschappelijke obstakels lukt het in sommige gevallen niet om een vooropleiding af te ronden. Het kan zijn dat scholen in de buurt fysiek niet toegankelijk zijn, omdat de gebouwen niet zijn aangepast voor gehandicapten. Deze mensen zijn dan vaak aangewezen op speciaal onderwijs, wat alleen voorhanden is op een lager niveau. Bij de OU krijgt ook deze groep de kans om verder te studeren.”

Verschil
In totaal staan er bijna 20.000 mensen bij de OU ingeschreven. Ongeveer 1500 studenten hebben daarbij aangegeven dat ze een functionele beperking hebben. De Open Universiteit telt tot nu zo'n 6000 afgestudeerden. Voor de 25 jaar dat de OU nu bestaat lijkt 6000 afgestudeerden niet zoveel maar de OU biedt aan mensen die in een eerder stadium van hun leven niet konden studeren de mogelijkheid om dat alsnog te doen. “Het doel daarbij hoeft niet altijd het afronden van een hele studie te zijn. Het kan gaan om kennisvermeerdering, of om een werkgerelateerde cursus of puur uit hobby. Uiteraard hebben wij het liefst dat mensen een hele tijd bij ons studeren”, merkt Laval op, “maar daarin zijn de mensen geheel vrij.”

Het allerbelangrijkste verschil tussen gewone universiteiten en de OU zijn de toelatingseisen. Ignace Laval: “De enige toelatingseis van de OU is dat je achttien jaar of ouder moet zijn. Juist voor mensen met een beperking is dit vaak belangrijk. Zoals gezegd, gebeurt het regelmatig dat mensen niet voldoende vooropleiding hebben genoten. Bij de OU kan je dan toch verder studeren, ook al heb je geen vwo- of hbo-diploma op zak.” Het verschil met andere instellingen voor thuisstudie is het niveau van het onderwijs. Onderwijs aan de OU is op universitair niveau. Overige opleidingen, zoals de LOI, bieden lessen aan op HBO niveau of lager.”

Maar er zijn ook veel andere voordelen, meent hij. “Studeren aan de OU is niet plaats- of tijdgebonden. Je studeert vanuit huis. Er zijn wel af en toe studiebijeenkomsten maar in overleg kunnen die eventueel telefonisch. Ook zijn er aanpassingen in het studiemateriaal voor mensen met een visuele of auditieve beperking. Voor studenten met leerstoornissen of een energiebeperking  is het bovendien prettig dat ze hun eigen tempo kunnen bepalen.” Nog een ander pluspunt is dat de behaalde diploma’s door het bedrijfsleven hetzelfde worden gewaardeerd als die van een gewone universiteit. “De Open Universiteit is niet te vergelijken met de Volksuniversiteit of de Seniorenacademie. Het diploma van de OU is gelijk aan dat van de andere Universiteiten in Nederland.”

“De OU werkt op faculteitsniveau samen met andere universiteiten. Maar we hebben ook samenwerkingsverbanden met de hogescholen, zoals de Haagse Hogeschool”, voegt hij er aan toe. “Dit zorgt ervoor dat studenten gemakkelijker kunnen doorstromen. We hebben ook een samenwerkingsverband met de Hogeschool Arnhem-Nijmegen, de Noordelijk Hogeschool Leeuwarden en met AVANS-Fontys. De laatste is een schakelopleiding om tot de master toegelaten te worden.” De OU biedt onderwijs vanaf de propedeuse tot en met het promoveren. Laval: “We hebben zes faculteiten: Management, Informatica, Psychologie, Cultuur, Milieu-natuur, Onderwijs en Rechten. Aan al deze faculteiten is er de mogelijkheid om te promoveren. We hebben dus ook onderzoekers.”

Beperking geen probleem
Het merendeel van de studie wordt thuis gedaan. Hoewel er in het begin acht studiebijeenkomsten zijn waarbij je wordt geleerd hoe je het beste kunt studeren. “De meeste studiebijeenkomsten zijn niet verplicht” weet Ignace, “maar gedurende de studie moet je wel bij sommige practica aanwezig zijn.” Dat hoeft voor een student met een beperking echter geen probleem te zijn. “Er zijn twaalf studiecentra en drie provinciale steunpunten door het hele land voor studiebijeenkomsten en advies. De meeste locaties zijn helemaal rolstoeltoegankelijk. Sommige zijn dat gedeeltelijk. Een studiebijeenkomst of tentamen kan altijd worden verplaatst naar een toegankelijke zaal. Het is daarom verstandig om bij aanvang van een studie te melden dat je een beperking hebt. Zo kan er worden meegedacht over verschillende mogelijkheden en eventuele aanpassingen. Binnen de Open Universiteit is mevrouw Cleo Merckx het aanspreekpunt voor studenten met een beperking. Zij is precies op de hoogte van alle regelingen, mogelijke aanpassingen en toegankelijkheid van tentamenlocaties. Met al je vragen kun je bij haar terecht.”

Bij de OU wordt tijdens de tentamens rekening gehouden met mensen met een functiebeperking. Laval: “Je kunt een tentamen in gedeeltes doen. Ook zijn er groot letter tentamens en tentamens op daisy-cd, een voorziening voor mensen met een visuele beperking. Verder is het mogelijk om je tentamen in een prikkelvrije omgeving te maken en in sommige gevallen kan een tentamen mondeling worden afgenomen. Daarnaast bestaat er een kortingsregeling die tot maximaal 80% reductie van het collegegeld kan zorgen. Deze regeling is inkomensafhankelijk en dus niet speciaal bestemd voor mensen met een functiebeperking. Wie van deze korting gebruik wil maken, moet dat voor aanvang van de studie aanvragen.”

Zelfdiscipline
Doorzettingsvermogen is, volgens Ignace Laval, het allerbelangrijkste voor studenten aan de OU. “Dat geldt overigens niet alleen voor studenten met een beperking, maar voor alle studenten aan de OU. Omdat iedereen zelf thuis studeert, vergt het systeem van de Open Universiteit van iedereen veel motivatie en zelfdiscipline. Dat is soms moeilijk. Meer dan de helft van de 'beginners' haakt na een jaar af. Uit de cijfers kunnen we overigens niet opmaken of ze dan toch bereikt hebben wat ze wilden. Niet iedereen wil namelijk een volledige opleiding op wetenschappelijk onderwijsniveau volgen. Velen vinden één of enkele cursussen ook genoeg.”
Naast een flink portie zelfdiscipline is ook ‘het willen en kunnen leren’ van belang. Laval: “Dat je interesse toont en openstaat voor nieuwe dingen. En ook al is de enige toelatingseis dat je achttien jaar moet zijn, je moet natuurlijk wel het vermogen hebben om te kúnnen studeren op universitair niveau. Net als bij een andere universiteit.”

 MSzien jaargang 8, juni 2009 (2)