Denken en Geheugen. Deel 2: Tips

Uit de serie: MS Essentials van de Engelse MS Vereniging*

Mensen mét multiple sclerose hebben vaker problemen met hun geheugen of met denken dan mensen zonder MS. Zij kunnen zich bijvoorbeeld moeilijker dingen herinneren, gesprekken volgen of zaken georganiseerd krijgen. Kortom, de cognitieve vaardigheden van mensen met MS kunnen soms minder goed zijn dan die van mensen zonder deze chronische ziekte. Deel 1 behandelt de cognitieve problemen van mensen met MS. In dit tweede deel  staan tips die mensen met MS kunnen helpen bij het omgaan met die problemen.

Als je cognitieve problemen hebt, kunnen slimmigheidjes en hulpmiddelen helpen om het te compenseren. Ze kunnen voorwaardelijk zijn voor het handhaven van je eigen levenswijze, relaties en eigenwaarde. Hierbij een aantal tips die je kunnen helpen:

  • 5b6klachten-081105-denken-en-geheugen-essentialsOntspan je, gebruik je gevoel voor humor en geloof in jezelf!
  • Als je je zorgen maakt over cognitieve veranderingen, praat er dan over met je arts of met iemand die jij vertrouwt. Zorg er wel voor dat je begrijpt wat er gezegd wordt;
  • Probeer mensen te vertellen over je problemen. Dit kan het aantal misverstanden verkleinen. Anders kan men denken dat je niet geïnteresseerd bent of je verveelt. Het laten lezen van dit artikel (zie ook deel 1) kan je hierbij ondersteunen;
  • Geef toe dat het even fout is gegaan. Het helpt echt niet om te doen alsof je de conversatie helemaal hebt gevolgd, als je de helft niet hebt meegekregen;
  • Het is belangrijk je eigen sterke en zwakke kanten te kennen, zodat je jezelf geen onhaalbare doelen stelt. Zo voorkom je dat je in het halen van je doelen wordt teleurgesteld;
  • Een pauze inlassen om je gedachten te ordenen voor je iets gaat zeggen, helpt om beter te communiceren;
  • Het blijven uitvoeren van verschillende taken helpt je om te oefenen met je cognitieve vaardigheden en het gebruik van al je mogelijkheden;
  • Vermoei je niet. Vermoeidheid is heel bepalend voor het uitvoeren van mentale uitdagingen. Leer om vermoeidheid te onderkennen en zorg voor de nodige pauzes. Gebruik de momenten waarop je je het best voelt om moeilijke taken uit te voeren;
  • Concentreer je op één ding tegelijk. Zet de TV en de radio uit als je probeert je op iets te concentreren;
  • Gebruik dingen die anderen ook handig vinden, zoals kalenders, agenda’s en opschrijfboekjes;
  • Ontwikkel je eigen handigheidjes en oefen ze met een bekende;
  • Gebruik zoveel mogelijk verschillende manieren van verwerking – zien, spreken, horen en schrijven -;
  • Warmte reductie. Veel mensen zeggen dat ze zich in een warme omgeving moeilijker kunnen concentreren. Zorg er dus voor dat je koel blijft;
  • Drink koele drankjes of zuig op een ijsblokje. Nevel water over je gezicht en polsen;
  • Sommige mensen vinden dat ze het warm krijgen als ze eten. Je zou dan bijvoorbeeld koude salades kunnen eten, of koud water kunnen te drinken bij het eten;
  • Douche met lauw water en laat het water steeds iets kouder worden;
  • Gebruik een waaier of airco om de kamer koel te houden;
  • Koelingssjaals, -bandjes of -polsbandjes bevatten een gel of andere substantie die opnieuw gekoeld kan worden in de koelkast of de vriezer voor je ze om doet;
  • Koelvesten hebben ingebouwde koelblokken (net als koelboxen), die je borstkas koel houden.

Omgaan met geheugenproblemen.
Gebruik geheugensteuntjes om je ergens aan te helpen herinneren.
Enkele suggesties:

  • Schaf een PDA (elektronische agenda) aan om adressen, telefoonnummers, rekeningen, dagboek, boodschappenlijstjes, actielijstjes, routes en dergelijke in op te slaan. Wat je dan doet, is je geheugen vervangen door organisatie;
  • Computers hebben agenda- en organiseerprogramma’s die grote hoeveelheden informatie kunnen bevatten. Elektronische organisers of PDA’s kun je meenemen. Ze zijn handiger mee te nemen dan een computer of een berg papier. Een ingebouwd geluidssignaal kun je ook als signaal gebruiken om je ergens aan te herinneren. Je kunt natuurlijk ook de wekker zetten;
  • Gebruik het alarm van je horloge, bijvoorbeeld als je op een vast tijdstip medicijnen in moet nemen;
  • Als het niet teveel gedoe is, gebruik dan de kalender en “to do” functie in je mobiele telefoon. Je kunt dan onderweg worden herinnerd aan wat je nog moet doen;
  • Gebruik een navigator tijdens het rijden. Je voert de postcode van je bestemming in en de techniek wijst je de weg;
  • Gebruik een recorder (MP3, I-pod, enz.) of dictafoon om gegevens in op te slaan, dat is handiger dan alles opschrijven;
  • Gebruik hulpjes zoals rijmpjes, regeltjes of zinnetjes om je dingen te helpen herinneren. Bijvoorbeeld, je nummerbord onthouden: 52-jj-jn, 52-ja-ja, ja-nee. Soms kun je dingen beter onthouden als ze een beetje gek zijn, of als je er iets bij voor kunt stellen: fokschaap voor het onthouden van werkwoorden die een t op het eind krijgen bij een voltooid deelwoord;
  • Gebruik beelden: bedenk plaatjes bij een verhaal, visualiseer de informatie die je wilt onthouden. Bijvoorbeeld, niet alleen een route in woorden, maar ook in plaatjes, zoals bij de kerk met rode steen rechts;
  • Houdt een dagboek of opschrijfboekje bij. Schrijf alle afspraken, herinneringen en lijsten van dingen die je moet doen op één plek op. Als je een telefoontje krijgt, schrijf dan datum, tijd en de naam van de beller op, en een korte omschrijving van het gesprek. Leg hiervoor een schrift naast je telefoon;
  • Raadpleeg je agenda op een vast moment, bijvoorbeeld ’s morgens na het ontbijt en na het avondeten;
  • Hang een grote familie kalender op een goed zichtbare plek, zoals de deur van de koelkast, waar alle familieleden hun activiteiten en roosters opschrijven. Zie dit als het centrale communicatiepunt en maak er dagelijks gebruik van. Kruis dingen door als ze klaar zijn. Post-it papiertjes kunnen handig zijn, maar ze raken nogal eens kwijt;
  • dddillu_wit_woordenlijstMaak een standaard boodschappenlijst. Controleer aan de hand van de lijst wat je nodig hebt. Kruis dit aan op de lijst. Sommige supermarktketens hebben deze mogelijkheid op hun internet site;
  • Probeer kalm te blijven als je geheugen je even in de steek laat. Het is heel normaal om gestrest en gefrustreerd te raken als je iets vergeet of verliest, maar op die manier, kun je niet meer aan oplossingen denken. Ontspan je, adem langzaam of doe een andere ontspanningsoefening. Hierdoor zal je geheugen meestal helderder worden;
  • Leg spullen op een vaste plaats. Leg je dagelijkse agenda op je nachtkastje of naast de telefoon, je sleutels in een vaste la of op een vast haakje. Gewoonte en eenduidigheid maken het makkelijker dingen terug te vinden. Moedig je familieleden aan om zaken op hun vaste plek terug te leggen;
  • Probeer dingen in routines te vatten, zodat je minder hoeft na te denken. Bijvoorbeeld: fysiotherapie altijd op maandag en donderdag om half 2.

Problemen met aandacht en concentratie:

  • Verminder het aantal afleidingen als je met iemand aan het praten bent of als je een specifieke taak aan het uitvoeren bent.
    Doe de TV of radio uit, en doe 1 ding tegelijk;
  • Probeer in een aparte ruimte te werken, zodat er minder afleiding is;
  • Zet de telefoon uit, op voice mail of gebruik een antwoordapparaat, terwijl je een taak uitvoert, dan wordt je niet steeds onderbroken

Als je het moeilijk vindt je langere tijd te concentreren:

  • Wees alert op vermoeidheid;
  • Plan taken die veel van je vragen op je beste momenten;
  • Probeer geen beroep op je concentratievermogen te doen als je moe bent;
  • Doe kalm aan en plan rustpauzes

Problemen met mentale snelheid:

  • Gun jezelf meer tijd om dingen tot je te nemen en te herinneren;
  • Vertel anderen dat je meer tijd nodig hebt, maar dat je het uiteindelijk zult vinden;
  • Probeer zoveel mogelijk dingen voor te bereiden, om situaties te voorkomen waarin je acuut op moet reageren.
    Probleem oplossing – planning, uitvoering en evalueren van taken -.

Probeer systematisch te werk te gaan:

  • Als je dagelijkse activiteiten systematisch plant, bevordert dat het overzicht en je vaardigheid om je iets te herinneren en je te concentreren;
  • Gebruik een kalender voor de planning van de dag/week, eventueel samen met je partner;
  • Vertel familie en vrienden dat je fijner vindt als dingen vooraf zijn gepland, zoals visites of uitgaan;
  • Wees niet bang om hulp te vragen;
  • Maak vinklijstjes om ingewikkelde taken te plannen en uit te voeren.

Problemen met het vinden van woorden:

  • Vertel familie en vrienden dat je problemen hebt met het vinden van woorden;
  • Vertel ze hoe je wilt dat ze reageren als je een woord niet kunt vinden: wel of geen hulp;
  • Probeer je actief op te stellen tijdens gesprekken;
  • Er bestaan veel spelletjes en oefeningen die goed zijn. Een logopedist kan je aan ideeën helpen.

Het effect op anderen

Als iemand met MS cognitieve problemen heeft, beïnvloedt dat ook zijn omgeving. De mensen in je omgeving kunnen boos worden en gefrustreerd, maar ook bezorgd en bang. Als je familie en vrienden eenmaal hebben begrepen en geaccepteerd wat er aan de hand is, en wellicht enkele veranderingen hebben doorgevoerd, wordt het leven waarschijnlijk weer een stuk beter. Hulp of therapie voor jou en je familie kan de gedragsproblemen en emotionele reacties bespreekbaar maken en helpt om realistische verwachtingen te scheppen.

Anderen kunnen de problemen verkeerd begrijpen, als ze niet weten dat dit een MS-probleem is. Ze kunnen boos worden of gefrustreerd, maar ook bang en bezorgd. De omgeving moet begrijpen dat het iets is waar de MS-patiënt geen controle over heeft. Je geeft toch ook niet iemand de schuld als hij door MS moeilijk loopt? Dus geef je hem ook niet de schuld van cognitieve problemen.

296mszien0506arbeidsongeschikt1Iemand die aan geheugenverlies leidt, voelt zich vaak schuldig hierover. Cognitieve problemen kunnen stress geven en spanning op het werk en thuis. Enige kennis van cognitieve veranderingen maakt het vaak al makkelijker om met het probleem om te gaan. Iemand kan iets al voor je invullen als je het vergeet. Je kunt dat prettig vinden, maar het kan ook zijn dat je dit heel irritant vindt. Het is daarom belangrijk mensen te vertellen hoe je wilt dat ze reageren.
Andere mensen raken gefrustreerd als je niet zo snel een antwoord kunt geven als ze gewend waren, of als je een verwarrend antwoord geeft. Als je problemen hebt tijdens discussies, is het goed om dit vooraf aan mensen in je omgeving te vertellen. Of  mensen kunnen zich ergeren, als je de ene keer wel en de andere keer niet iets kunt herinneren of verwarrend bent. Zeker als je op een ander moment geen last hebt van deze problemen. Zij kunnen misschien denken dat je ongeïnteresseerd bent als je vergeet interesse te tonen door te informeren naar iets belangrijks.

Als je boos bent over wat je overkomt, kun je zonder het te realiseren je op iemand anders afreageren. Het is daarom goed om over je gevoelens te praten met je naaste omgeving. Andere mensen kunnen boos worden, depressief of ongeduldig naar aanleiding van je cognitieve problemen en bang zijn je te verliezen. Dit kan ze geïrriteerd maken en afstandelijk.

Degene die het dichts bij je staat kan zich zelf verward voelen en aan zichzelf gaan twijfelen, alsof ze een deel van jouw probleem hebben geërfd. Ze gaan zich beter voelen als ze iemand hebben met wie ze over deze dingen kunnen praten.

Bron: MS Essentials 02, Sixt edition, Memory and Thinking (2008) Deel 2: Tips.
van www.mssociety.org.uk (een PDF)
* Vertaling van Tiety Bouma, medewerker van MSweb.
Zie ook het eerste deel.

Klik op een tabblad om aan te geven hoe u wilt reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *