Zwangerschap en MS (2)

MS niet slecht voor de baby

Mogelijk hebben individuele menselijke hormonen invloed op het ontstaan en verloop van MS, maar welke invloed precies, dat is nog volop onderwerp van studie. MSzien laat in twee delen dit onderwerp de revue passeren. Na diverse beschouwingen in het vorige nummer komt nu vooral de neurologisch onderzoeker drs. Rinze Neuteboom aan het woord.

Door: Raymond Timmermans

Het MS-teamBij het Medisch Centrum van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, het ErasMS, speurt drs. Rinze Neuteboom naar de samenhang tussen zwangerschapshormonen en het ontstekingsproces bij MS. “Hoe het bijvoorbeeld komt dat klachten vaak minderen in de laatste drie maanden van een zwangerschap van een vrouw die MS heeft”, licht de neurologisch onderzoeker toe.

Onder de supervisie van de neuroloog dr. Rogier Q. Hintzen – het hoofd van het Rotterdamse centrum – bestudeert Rinze sinds september 2002 al de biologische factoren die het verloop van MS tijdens de zwangerschap beïnvloeden, met name als het gaat om mensen met de zogeheten relapsing-remitting vorm van MS (RR MS). Zoals in deel 1 van deze MSzien-serie geconstateerd, blijkt zwangerschap op zichzelf namelijk een onverwacht gunstig effect te hebben op het verloop van RR MS en heeft de MS van de moeder geen schadelijk effect op de baby.

Rinze denkt dat een verklaring hiervoor misschien ligt in de veranderingen in het immuunsysteem tijdens en na de zwangerschap. “Ter voorkoming van afstoting van de foetus dient er een anti-ontstekingsklimaat te heersen in het lichaam van de moeder”, vertelt hij. “Het lijkt erop dat er tijdens de zwangerschap een verandering optreedt van de normaal aanwezige balans binnen het immuunsysteem tussen twee elkaar tegenwerkende groepen van cellen, te weten de ontstekingsbevorderende cellen en de ontstekingsremmende cellen. Mijn onderzoek is met name gericht op de veranderingen in deze balans”.

Een balans waarbij hormonen, de chemische stoffen die verschillende organen aanzetten en afremmen, wellicht een bijzondere, doorslaggevende rol spelen.

Hormoontoedieningen

Wat niet zomaar wil zeggen dat hormoontoedieningen wellicht de oplossing zijn voor mensen met MS. “Een punt, waar ik de laatste tijd veel telefoontjes en e-mailberichtjes over krijg”, merkt Rinze op. “In Amerika is een experiment geweest met oestrogenen en progestogenen bij mensen met MS, met – zo op de MRI-scanner te zien – interessante resultaten. Maar ik antwoord toch dat het nog veel te vroeg is om zomaar jonge vrouwen langdurig hormonen te geven. Er is nog geenszins aangetoond dat deze therapie patiënten daadwerkelijk helpt. Bovendien bestaat er het mogelijk toenemende risico op het ontwikkelen van kanker. Belangrijk is het om eerst het mechanisme te begrijpen en pas daarna medicatie te ontwikkelen”.

3dcmszien0204zwangerschap2Hij is ook voorzichtig als het gaat om de combinatie van zwangerschap en medicijnen die direct verband houden met MS. “De MS van de moeder mag dan weliswaar niet schadelijk zijn voor het – ongeboren – kind, bijna alle medicatie tegen klachten bij MS is dat mogelijk wel en dient dan ook vóór de zwangerschap en tijdens de borstvoeding te zijn gestaakt. Dat geldt voor mij zeker als het gaat om interferon of symmetrel. Mijn advies is met interferon het liefst drie maanden voor de zwangerschap te stoppen”.

Zijn waarschuwing geldt overigens niet alle geneesmiddelen. “Er is niet zo’n keihard bezwaar tegen het geven van methyl-prednisolonkuren tijdens de zwangerschap of de borstvoeding, als daar echt een noodzaak voor is. Ook is er geen bezwaar tegen het innemen van foliumzuur tijdens de zwangerschap”.

AGIKO

De 27 jaar geleden in Apeldoorn geboren onderzoeker Rinze Neuteboom is in Rotterdam afgestudeerd als arts en heeft daar sinds enige tijd het etiket AGIKO. Die afkorting staat voor Assistent Geneeskundige In Opleiding tot Klinisch Onderzoeker. Het komt erop neer dat hij zijn opleiding tot neuroloog combineert met onderzoek. Dit alles met de financiële steun van de Stichting MS Research.

“Er zijn periodes dat ik vooral bezig ben met onderzoek, maar ik heb toch ook veel klinische taken. Zoals de meeste neurologen in opleiding heb ik bijvoorbeeld een eigen poli, waar ik alle neurologische aandoeningen behandel. Maar in de tweeëneenhalfjaar dat ik hier werk heb ik toch vooral veel meegemaakt op het gebied van MS. Van jonge mensen de diagnose meedelen en begeleiden, tot de terminale zorg in samenspraak met de huisarts”.

Niet alleen wat de patiëntenzorg betreft werkt het ErasMS als team, ook bij het onderzoek. Zo heeft Rinze niet uitsluitend Rogier Hintzen als vaste onderzoeksbegeleider, maar ook de immunoloog dr. Jon Laman en de gynaecoloog dr. Christianne de Groot. Trouwens: ook de andere leden van het team leven belangstellend met hem mee.

En laatst deed de nieuwste ErasMS-neuroloog dr. Désirée Zemel op MSweb – zie de rubriek ‘de Blikvanger’- met het oog op Rinze’s onderzoek nog maar eens een oproep aan vrouwen met MS die een kinderwens hebben, zich bij het ErasMS te melden.

a58mszien0204zwangerschap3Het is uiteindelijk Rinze’s bedoeling zo’n dertig vrouwen met MS tijdens hun zwangerschap te volgen en tegelijk een oog te houden op dertig zwangere vrouwen zonder MS. Dit om hun lichamelijke condities goed te kunnen vergelijken. Rinze Neuteboom: “De eerste fase van het verzamelen van gegevens vordert gestaag, maar het kan natuurlijk altijd beter. Zo is er inderdaad nog steeds behoefte aan vrouwen met de Relapsing-Remitting-vorm van MS, die zwanger willen worden of al zwanger zijn, en dat laatste niet langer dan twaalf weken”, zegt Rinze. Hij voegt er dan ook ijlings zijn e-mail-adres aan toe: r.neuteboom@erasmusmc.nl.

Twijfel

Collega Désirée Zemel heeft overigens wel een vermoeden waardoor het komt dat het totnogtoe niet storm loopt met aanmeldingen. “Ik begrijp best dat vrouwen met MS zich niet verdringen om zwanger te raken. Iemand met MS zal er namelijk hard aan twijfelen of dat verstandig is, niet in het minst omdat ze zich zal afvragen of ze straks – met hulp van anderen – denkt in staat te zijn om ondanks haar ziekte voor het kind te zorgen. Niet makkelijk te beantwoorden, omdat je nou eenmaal bij MS nooit weet hoe het verloop zal zijn”.

Hardop denkend redeneert ze: “Het is dan ook geen eenvoudig probleem. Allereerst moet je je afvragen of je echt kinderen wilt als MS-patiënt. Er bestaat immers een reële kans dat je invalide raakt… alleen wanneer en hoe ernstig is niet te voorspellen. Belangrijk is vervolgens de vraag of je in staat bent voor een kind te zorgen. Of er daarbij een goede mantelzorg is”.

Een redenering die spoort met die van de gynaecoloog prof. dr. Hans M.W.M. Merkus in de eerste aflevering van deze serie. Want al lijkt de combinatie vrouw/MS/zwanger zo slecht nog niet, om nu vrouwen met MS een zwangerschap aan te raden, dat gaat hem duidelijk te ver. “Ik denk dat iedere vrouw er goed aan doet vóór een zwangerschap heel wat gezondheidspunten op een rijtje te zetten, van tevoren medisch advies in te winnen, en dat dit zeker geldt voor een vrouw met MS. Hen raad ik in elk geval aan, tevoren de huisarts te consulteren”, aldus dr. Merkus, zelf MS-patiënt.

De pil

Van prof. Merkus dan tenslotte nog een opmerking in de kantlijn van de combinatie MS en hormonen, namelijk over het gebruik van de anticonceptiepil. “Laat ik daarvan zeggen dat we uit grootschalig Amerikaans onderzoek weten dat gebruiksters van de pil niet vaker, maar overigens ook niet minder vaak, MS krijgen. Evenmin is er verschil in verergering van al bestaande MS bij pilgebruik. Sommige andere studies suggereren zelfs het minder vaak optreden van MS bij het pilgebruik. Zeker is dat de pil niet beschermt tegen het krijgen van MS, maar dus ook dat vrouwen met MS rustig de pil kunnen gebruiken. En dat vrouwen met MS in de familie dat eveneens kunnen doen. Daarbij verdient dan medisch gezien de zogeheten tweede generatie pil de voorkeur. Bovendien is die goedkoper”, aldus prof. Merkus.

Hetgeen overigens opnieuw leert dat nader onderzoek, zoals het Rotterdamse, naar het verband tussen hormonen en MS, geen overbodige luxe is.

MSzien 2004, nr. 2

Klik op een tabblad om aan te geven hoe u wilt reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *