skip to Main Content

Oratie Raymond Hupperts in D-majeur (11)

Oratie Raymond Hupperts In D-majeur (11)

MS-onderzoek in Nederland – deel 11

Sinds de benoeming in 1995 van de speciale MS-professor Chris Polman (Amsterdam), is ook in Nederland sprake van op MS gericht onderzoek. MSzien wil antwoord geven op de vraag wat hier sedertdien is bereikt. In aflevering 11 van deze serie is het woord aan de nieuwste MS-hoogleraar: Raymond Hupperts. Op vrijdag 24 april 2009 hield hij in Maastricht de rede waarmee hij zijn ambt aanvaardde. In vele opzichten een oratie in D-majeur.

Door: Raymond Timmermans

De nieuwste MSprofessor dr HuppertsVeertien jaar na de benoeming van prof. dr. Chris Polman tot speciale MS-neuroloog aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, heeft Nederland een tweede MS-prof: de neuroloog dr. Raymond Hupperts (1954). Hij is verbonden aan de universiteit van Maastricht. De precieze omschrijving van Hupperts’ ambt is: bijzonder hoogleraar neurologie, in het bijzonder de multiple sclerose, aan de gemeenschappelijke faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen van de universiteit Maastricht. Die faculteit heeft sinds 2007 officieel de Engelse naam Faculty of Health Medicine and Life Sciences (FHML) en maakt deel uit van het Maastrichts Universitair Medisch Centrum (MUMC). Hupperts is benoemd voor vijf jaar. Die termijn is steeds met vijf jaar te verlengen. “Zelf denk ik dat we doorgaan tot 2020”, zegt hij enthousiast.

Op vrijdag 24 april hield hij de rede waarmee hij zijn ambt aanvaardde, zijn oratie zoals dat heet. Plaats van handeling: de aula van het bestuursgebouw van de universiteit aan de Minderbroedersberg in Maastricht, vlak bij het Vrijthof. Een historische plek. In de 17e eeuw vestigde zich hier de katholieke kloosterorde der Minderbroeders. Later diende het gebouw als gevangenis, kazerne en Paleis van Justitie. Sinds 1998 is het in handen van de universiteit. Een uitstekende plaats om geschiedenis te schrijven en Raymond Hupperts is vast van plan dat te doen.

Zon

Hupperts hield er een lezing met lichtbeelden die in vele opzichten getoonzet was in D-majeur. Niet zo welluidend als de vioolconcerten in D-majeur van Tsjaikovski, Brahms en Beethoven, maar voor mensen met MS zeker zo opgewekt en met een bijzonder accent op onderzoek naar de invloed van D, de vitamine. Want Professor Hupperts is er vrij zeker van dat er een verband bestaat tussen MS en zonlicht en daarmee dus ook – de onder invloed van de zon ontwikkelde – vitamine D. Dit verklaart mogelijk mede waarom er naar verhouding in Noord Europa meer mensen met MS zijn dan bijvoorbeeld in Afrika.
Hupperts: “Er zijn toenemende aanwijzingen dat er een omgekeerde relatie bestaat tussen de hoeveelheid zonlicht en de ernst van MS. (…) Verder blijkt uit eigen onderzoek dat er een relatie is tussen vitamine D en de verschijnselen van MS. Dat het afweersysteem van MS-patiënten door vitamine D stabieler wordt en minder ontstekingsgevoelig. Deze bevindingen suggereren in elk geval dat vitamine D een ziekte-veranderend effect heeft bij MS”.
Hij is gekleed in de bij het professoraat horende rode mantel met zwarte biezen. Met een zwart strikje en een zwarte baret. Een meestentijds ernstig kijkende man, soms mét, soms zonder bril, rimpels in het voorhoofd, grijzend en kalend. Een grijze snor. Zijn lezing heeft voor mensen met MS af en toe bekende stof. Over het afweersysteem, de autoimmuunreactie, de beschadiging van de isolatielaag van de zenuwbanen, de meest voorkomende klachten, de therapieën en de medicamenten. Een zeventigtal mensen luistert in halfzacht licht met aandacht toe. Onder hen familieleden, zijn ouders, zijn vrouw Lianne en twee van hun drie kinderen.

‘Fantastische uitdaging’

Geboren en getogen Maastrichtenaar. Is in Maastricht afgestudeerd en is er sinds 1990 neuroloog. Heeft daar min of meer bij toeval MS op zijn bordje gekregen omdat dr. W. Weber, bekend van het Maastrichtse PijnKennisCentrum, het specialisme MS liet vallen. En in dat specialisme heeft Hupperts het nu gebracht tot professor. “Een grote eer, een fantastische uitdaging, een voorrecht”.

In zijn eerste lezing in die functie is de mogelijke rol van vitamine D een hoofdthema. “Meest waarschijnlijk wordt de ziekte veroorzaakt door een combinatie van omgevingsfactoren en erfelijke aanleg. Mogelijk is sprake van een verstoring van bepaalde genen. Maar mogelijk zijn er ook andere oorzakelijke factoren, bijvoorbeeld een vitamine-D-gebrek”.

Een sportieve man: fietst ’s ochtends in alle vroegte vaak de vijf kilometer tussen zijn woning in Berg en Terblijt en de universiteit van Maastricht en ’s avonds weer terug. Is een naar eigen zeggen fervent cross-countryskiër.

Joost Smolders

Als ‘bezielende kracht’ achter het Maastrichtse vitamine D-project noemt Hupperts in zijn oratie promovendus Joost Smolders. Promovendus: iemand die met een officiële publicatie over studie en onderzoek probeert de doctorale graad te verwerven. Hupperts is zijn promotor, de begeleidende, toezichthoudende hoogleraar.
Joost zit in de zaal. Hij werkt hele dagen aan dit project, sinds kort samen met scheikundige en biochemicus Evelien Peelen. “Basisarts ben ik intussen al, maar later als ik groot ben wil ik neuroloog worden”, meldt hij met een glimlach.

Veel kan hij nog niet over het project melden. Hij moet er namelijk eerst officieel over publiceren. Maar ‘ietsje’ meer kan hij wel zeggen, vindt hij, want een eerste publicatie heeft hij inmiddels al gedaan. Zie ook de rubriek MS-ONDERZOEK > Preklinisch op MSweb. Joost Smolders: “We zijn het vitamine D-project in 2007 begonnen met een literatuuronderzoek. Uit werk van anderen met vitamine D in plastic schaaltjes en op proefdieren bleek dat vitamine D een werking op het afweersysteem heeft, die ook voor mensen met MS voordelig zou kunnen zijn. Naar aanleiding hiervan zijn we bij onze MS-patiënten naar vitamine D gaan kijken, en hieruit bleek dat patiënten met een hogere mate van ziekteactiviteit en beperking, slechtere vitamine D-waarden hadden.
We zijn nu aan het onderzoeken of de effecten van vitamine D op het afweersysteem hiervoor verantwoordelijk kunnen zijn. Daarnaast hebben we ontdekt dat, naast vitamine D-inname uit voeding en door zonlichtblootstelling, een variatie in het vitamine D-receptor-gen van invloed is op de vitamine D-waarden in het bloed. Voorlopig lijkt de kans dat dit echt van belang kan zijn voor mensen met MS gering, maar we gaan dit wel verder uitzoeken”.

Het vitamine D-receptor-gen?
“Vitamine D heeft zijn biologische werking in het lichaam door te binden aan een eiwit dat in uiteenlopende cellen zit, de vitamine D-receptor. Van alle eiwitten in het lichaam zit de bouwtekening in het erfelijk materiaal, het DNA, de genen dus. Het stukje erfelijk materiaal dat de bouwtekening voor de vitamine D-receptor bevat heet het vitamine D-receptor-gen”.

MSBase

Dr.Raymond HuppertsProfessor Hupperts maakt bij zijn werk al enige jaren volop gebruik van computers. Zie ook de rubriek MÉÉR over MS > Zorg&Revalidatie op MSweb. Tegenwoordig leunt hij daarbij vooral op de gegevens van MSBase, een wereldwijde koppeling van computerbestanden met gedetailleerde noteringen over in totaal ruim 10.000 mensen met MS, onder wie ruim 1400 Nederlanders. Naast zijn eigen MS-patiënten zitten in die computer patiënten van neurologieafdelingen van de ziekenhuizen in Nijmegen, Gouda en Roosendaal en komen daar binnenkort die van Den Bosch en Breda bij.

Hupperts’ onderzoeksgroep gebruikt die MSBase nu ook voor gegevens over de vitamineD-invloed bij MS. Daarnaast gaat de groep nu met een echte test, een zogeheten trial, proberen uit te vinden wat de effecten van hoge doses vitamine D zijn als toegevoegde behandeling bij mensen met MS. Hupperts wil deze studie uitvoeren met diverse grote centra in Nederland en waarschijnlijk ook daarbuiten.

Symposium

Aansluitend aan zijn benoemingsrede – met de titel ‘MS: en hoe verder?’ – was er een symposium in het voormalige kasteel, nu hotel/vergadercentrum Vaeshartelt, even buiten de stad. Een van de vele symposia die Raymond Hupperts de afgelopen jaren heeft georganiseerd. Het volgende staat al weer op 9 en 10 oktober geagendeerd in Utrecht. Bijeenkomsten van gerenommeerde MS-onderzoekers, onder wie in Vaeshartelt de eerder in deze artikelenserie opgetreden prof. Chris Polman en dr. Bert ’t Hart (onder meer Erasmus-universiteit). Hier vooral pratend over de mogelijkheden mensen met MS een therapie op maat te leveren.

Mensen met MS die naar Hupperts waarneming zelf steeds meer ‘inhoudsdeskundig’ zijn geworden. “Dat komt mede door via Internet verkregen kennis van meerdere behandelfacetten. Gevolg zal zijn dat steeds meer patiënten zelf een naar hun oordeel geschikte specialist gaan kiezen, als het even kan in een gespecialiseerd MS-centrum”.

Voor ruim 900 Limburgers met MS wil hij daarin voorzien vanuit de combinatie Sittard/Maastricht: een universitaire leerstoel gekoppeld aan de praktijk van MS-zorg. Hupperts blijft namelijk in Sittard leiding geven aan het sinds september 2007 via hem aan de universiteit gelieerde Academisch MS Kennis- en Behandelcentrum van het Orbisch Medisch Centrum (OMC) – voorheen het Maaslandziekenhuis. “Een gouden zet van alle drie de betrokken instanties”, noemt Hupperts het zelf. Orbis, de faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen en het academisch ziekenhuis betalen met hun drieën het universitaire project.

Specialisten en huisartsen

Hupperts wil, als het even kan, nauw samenwerken met de niet aan het universitair medisch centrum verbonden specialisten in de regio. “Ook die zijn goed gekwalificeerd om wetenschappelijk onderzoek te verrichten en ze doen dat trouwens graag. Omgekeerd zien academische specialisten de voordelen van samenwerking met de praktijk waar immers een overvloed aan patiëntengegevens beschikbaar is”.
Daarnaast werkt hij aan een meerjarig studieproject naar vroege opsporing van MS waarbij hij naast de specialisten ook de huisartsen wil gaan betrekken.

Hupperts vindt ondanks zijn nieuwe positie de zorg voor zijn patiënten zeer belangrijk en probeert daarbij als het even kan niet op zijn horloge te kijken. “De begeleiding en behandeling van iemand met MS is altijd een kwestie van veel tijd. Het is altijd mijn streven geweest een optimale zorg tot stand te brengen voor mensen met MS, vooral voor de wat complexere patiënten, voor wie meerdere specialisten nodig zijn” Voor dit doel heeft zijn MS-centrum multidisciplinaire spreekuren ingevoerd waarbij de patiënt tegelijkertijd terechtkomt bij de neuroloog, de MS-verpleegkundige en zo nodig een revalidatiearts, een uroloog, oogarts, psycholoog en een maatschappelijk werker.

Helpt het dan professor te zijn en niet alleen maar doctor?
“Je wordt er niet gelukkiger van, maar er gaan hoe dan ook meer deuren voor je open heb ik gemerkt”. Want meer onderzoek zal nodig zijn, stelt Hupperts. En hij is in dit verband blij met de groeiende belangstelling van farmaceuten.

4c6mszien-090603-oratie-hupperts2Bij zijn onderzoek wil Hupperts gebruik blijven maken van de MSBase. Daarom gaat MSzien voor de volgende aflevering in deze serie eens praten met de enige Nederlandse vertegenwoordiger in de wetenschappelijke raad van MSBase, de in Gouda werkzame neuroloog dr. Freek Verheul.

Het Maastrichtse D-onderzoek doet dr. Barbara van Amerongen groot genoegen. Zij beziet aan de afdeling Moleculaire Celbiologie en Immunologie van het medisch centrum van de Vrije Universiteit (VUmc) in Amsterdam de rol van vitamine D in MS. Nog onlangs schreef ze hierover op MSweb en wel in de rubriek MÉÉR over MS –> Complementair. Het werk van Hupperts’ onderzoeksgroep noemt zij “een zeer verheugende ontwikkeling voor MS-patiënten”.

MSzien is deze artikelenserie begonnen in het voorjaar van 2007.
Eerder kwamen prof. dr. Chris Polman, prof. dr. Frederik Barkhof, dr. Rogier Hintzen, prof. dr. Jon Laman, prof. dr. Erik Boddeke, dr. Eric Ronken, drs. Hugo Hurts, dr. Sandra Amor, dr. Inge Huitinga, dr. Wia Baron, dr. Leonie Boven, dr. Bert ’t Hart, dr. Jeffrey Bajramovic en dr. Brigit de Jong aan het woord. MSweb archiveert die artikelen in de rubriek Meer over MS > Wetenschap onder het motto: ‘Twaalf jaar MS-onderzoek in Nederland’. De laatste afleveringen zijn ook te vinden in de rubriek Magazine.

Foto’s: Hans van Buul

MSzien jaargang 8, juni 2009 (2)

Dit bericht heeft 0 reacties
Klik op een tabblad om aan te geven hoe u wilt reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back To Top